اثرات جانبی فیلترینگ بر محتوای فارسی وب- قسمت 2

در نوشته قبلی به دو مقوله کلمات ممنوعه و خودسانسوری به عنوان اثرات جانبی فیلترینگ بر محتوای فارسی وب اشاره کردم، در ادامه می‌خواهم درباره مساله محدود شدن تنوع رسانه‌ای صحبت کنم.

قبل از هر چیز این خبر را درباره سایت tinypic بخوانید. فیلتر کردن سایت‌های اشتراک گذاری لینک، تصویر، ویدئو تنها به محدود شدن رسانه‌های قابل استفاده برای محتوای فارسی در وب می‌انجامد که در دنیای امروز این بیشتر به ضرر ماست. اجازه بدهید مثالی بزنم:
امروز یوتیوب به جزئی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده است. کاخ سفید، واتیکان، نیروهای دفاعی اسرائیل، خانواده سلطنتی و … دارند از یوتیوب برای گفتن حرف‌هایشان استفاده می‌کنند. شبکه‌های تلویزیونی مثل CNN‌ و BBC با آن همه امکانات رسانه‌ای از یوتیوب هم استفاده می‌کنند. ملکه رانیا همسر سلطان عبدالله دوم پادشاه اردن، از یوتیوب برای مقابله با تصورات غلط غرب نسبت به مسلمانان استفاده کرده و برنده Youtube Visionary Award شده است. چرا ما از چنین رسانه‌ای استفاده نکنیم؟ چرا ما نباید با استفاده از این رسانه‌ها، محتوای فارسی وب را غنی کنیم و همچنین حرف‌هایمان را به گوش دنیا برسانیم؟

تصویر مربوط به اینجا

حتی اگر این را در نظر نگیریم که بسیاری از این سایت‌هایی که استفاده عمومی دارند، اجازه تولید و پراکندن هر محتوایی را نمی‌دهند و قوانین سفت و سختی درباره محتوایی که شامل کپی رایت می‌شود یا مثلاً محتوای توهین آمیز یا مستهجن دارند، باز هم فیلتر کردن کلی این سایت‌ها راه حل نیست.

اگر یک کاربر محتوای نامناسبی را در یکی از این سایت‌های عمومی قرار بدهد، با فیلتر کردن آن محتوا و آن کاربر مشکل حل می‌شود و نیازی به فیلتر کردن کل سایت نیست، این کار مانند آن است که به خاطر کشتن یک سوسک در یک جنگل، کل جنگل را آتش بزنیم!

ادامه دارد …

پ.ن: نرم‌افزار فیلترینگ مخابرات با توجه به شواهد لیست سیاهی از آدرس‌ها و همچنین کلمات ممنوعه دارد. بعضی از ISP ها خودشان نرم‌افزار فیلترینگ دارند و گاه بعضی سایت‌ها در بعضی ISP های خاص فیلتر هستند که با توجه به سراسری شدن سیستم فیلترینگ، دیگر کمتر از این موارد می‌بینیم. نکته‌ای که در مورد فیلترینگ سراسری یا محدود نرم‌افزاری قابل توجه است این است که اگر سایتی به اشتباه فیلتر شده باشد قابل پیگیری و رفع فیلتر است. اما در صورتی که فیلتر یک سایت به دستور مقام قضایی یا تشخیص کمیته تعیین مصادیق فیلترینگ سایت‌های اینترنتی باشد، کاربران به هیچ طریقی نمی‌توانند رفع فیلتر آن سایت را پیگیری کنند و سایت تا زمانی که آن‌ها مجدداً تصمیم به رفع فیلتر نگیرند فیلتر خواهد بود. بسیاری از سایت‌ها و سرویس‌های عمومی مثل del.icio.us یا flickr یا youtube به تشخیص این کمیته فیلتر یا رفع فیلتر شده‌اند.
امیدوارم مجموعه نظرات شخصی‌ام درباره اثرات جانبی فیلترینگ بر محتوای فارسی بتواند باب گفتگو در مورد جنبه‌هایی از فیلترینگ که کمتر درباره‌شان صحبت شده را باز کند.

اثرات جانبی فیلترینگ بر محتوای فارسی وب

فیلتر سایت‌ها و وبلاگ‌ها در ایران موافقان و مخالفان خودش را دارد. صرفنظر از جنبه‌های سیاسی، گرچه فیلترینگ آثار مثبتی در دور نگه داشتن افراد از محتوای نامناسب داشته است (به عنوان نمونه محتوای هرزه نگارانه و کودکان) اما اثرات جانبی هم بر محتوای فارسی در وب داشته که در این نوشته و نوشته‌های بعدی به آن‌ها می‌پردازم:

• کلمات ممنوعه: این روزها همه برای به دور ماندن از فیلتر بعضی کلمات خاص که احتمال فیلتر شدن را دارند به شکل‌های دیگری استفاده می‌کنند. معروفترین مثالش همین کلمه فیلتر هست که به صورت فیل تر، قیلطر، هیلتر و حتی تبخیر و … به کار می‌رود. این کار سبب کاهش امکان جستجوپذیری این کلمات ممنوعه شده است. به عنوان نمونه فرض کنید یک نفر بخواهد تحقیقی درباره نظر کاربران اینترنت درباره فیلترینگ داشته باشد، با این همه کلمه جایگزین عملاً چنین کاری بسیار مشکل است. مشکل دیگر وجود اشتراک معنی و کاربرد این کلمات ممنوعه است. در همین مثال کلمه فیلتر اگر یک دانشجو دنبال عبارت طراحی فیلتر، فیلتر بالاگذر و … باشد ممکن است با پیام مشترک گرامی مواجه شود (در حال حاضر این‌طور نیست البته).
• خودسانسوری: این را باید در نظر بگیریم که ما مثلاً طرح‌هایی مثل تسما برای توسعه محتوای الکترونیکی داریم اما در عمل ترس از فیلتر شدن باعث خودداری تولیدکنندگان محتوا از ورود به بعضی عرصه‌ها شده. این داستان دستگیری و اعلام مشخصات و فعالیت‌های مدیران سایت‌های مستهجن را در نظر بگیرید، سایت گرداب، خبرگزاری‌ها و سایت‌هایی که در وب، خودی محسوب می‌شوند و نگرانی از فیلتر شدن ندارند اطلاعیه‌ها و گزارش‌هایشان را با ده‌ها کلمه ممنوعه و لینک‌هایی که وجودشان در یک صفحه به راحتی باعث فیلتر می‌شود منتشر می‌کنند اما آیا وبلاگ‌ها هم می‌توانند با استفاده از همان کلمات ممنوعه نظراتشان را درباره این قضیه بنویسند یا این اقدام و جنبه‌های مختلف آن را تحلیل کنند؟
  فکر می‌کنم صحبت درباره مسائل مرتبط با حریم خصوصی در وب، خطرهایی که وب ممکن است برای افراد غیربزرگسال داشته باشد و آشنا کردن والدین با چگونگی حفاظت از فرزندانشان در محیط وب مسائلی است که باید بسیار مورد توجه قرار بگیرد.

قدیم یک بار یک فیلتر اشتباه را به بخش فیلتر گزارش دادم و رفع شد. امیدوارم به خاطر این نوشته دوباره مجبور به این کار نشوم.

ادامه دارد…

پ.ن: وب معنایی یک ایده فوق‌العاده برای قابل فهم کردن صفحات وب برای ماشین‌ها دارد که از طریق تگ‌های معناگذاری و زبان هستی شناسی وب کمک می‌کند فیلتری بسیار هوشمند برای محتوای نامناسب داشته باشیم. در نوشته‌های بعدی با موضوع فیلترینگ به این موضوع و همچنین لزوم استفاده از نرم‌افزارهای کنترلی توسط والدین برای جلوگیری از دسترسی کودکان و نوجوانان به بخش‌های مخرب وب خواهم پرداخت.

دوستان آنلاین، دوستان آفلاین

در ادامه مطلب من اصل وب 2 هستم، می‌خواهم به جنبه دیگری از بحث اعتیاد به زندگی مجازی صحبت کنم: شبکه‌های اجتماعی و دوستان آنلاین.

در زندگی واقعی، حلقه دوستان ما حلقه کوچک و محدودی است، اما در زندگی آنلاین لااقل در تئوری شما می‌توانید با تک تک کاربران آنلاین دوست باشید. واسط دوستی‌های آنلاین شما شبکه‌های اجتماعی هستند: جایی که همیشه می‌توانید دوستان جدیدی پیدا کنید.

چند سال پیش وقتی یکی از دوستان آنلاین برایم دعوتنامه ارکات را فرستاد و بعد من با دقت مشغول تکمیل پروفایل بودم تصور گسترده شدن ایده شبکه‌های اجتماعی دور از ذهن نبود. ارکات به من کمک کرد دوستانی که چندین سال خبری از آن‌ها نداشتم را این بار در اینترنت پیدا کنم. در طی چند سال و تا قبل از انقلاب فیس بوک، شبکه‌های اجتماعی رشد قارچ‌گونه‌ای داشتند. یک شبکه اجتماعی تازه می‌آمد و فقط کافی بود یکی دو نفر از دوستانت عضو شده باشند، آن وقت دیگر دعوتنامه‌ها تمامی نداشت. فیس بوک با بازکردن پای برنامه‌نویسان برای تولید برنامه فصل جدیدی در شبکه‌های اجتماعی گشود. از طرف دیگر، حالا سایت‌هایی مثل ning این امکان را به کاربران می‌دهند تا شبکه اجتماعی خود را داشته باشند، یا مثلا Google Friend Connect به وبلاگ‌نویسان کمک می‌کنند تا شبکه‌ای از دوستان و خوانندگان داشته باشند.

چند دوست؟

این بدیهی است که تعداد دوستان یک آدم معمولی مثل من در یک شبکه اجتماعی، با حلقه دوستان یک شخص معروف متفاوت باشد، اما وقتی در یک سایت پروفایل شخصی را می‌بینم که چند هزار دوست دارد فکر می‌کنم توانایی پردازش چنین حجمی از اطلاعات برای یک شخص زمان زیادی می‌خواهد. موضوع فقط یک سایت نیست: در twitter چند نفر را دنبال می‌کنید؟ در فرندفید؟ چند تا دوست در فیس بوک دارید؟ و …

در چنین شرایطی است که مشکلات اعتیاد به وب2 خودشان را نشان می‌دهند:

• آیا بیشتر از زمانی که با دوستان واقعی‌تان زمان صرف می‌کنید، با دوستان آنلاین خودتان در ارتباط هستید؟ همان‌طور که گفتم دسترسی به دوستان جدید در محیط‌های آنلاین بسیار ساده‌تر و کم هزینه‌تر است. وقتی اینجا داشتم کمی درباره مطلب قبلی صحبت می‌کردم مثالی از واکوپا زدم، الان می‌خواهم بازهم با تکیه بر آمار واکوپا شخص دیگری را مثال بزنم که به طور متوسط در یک ماه گذشته روزی نزدیک به 5 ساعت از فرندفید استفاده کرده. به نظر شما ممکن است روزی فرندفید، جای گپ‌های دوستانه و چهره به چهره ما را بگیرد؟
• مشکلات ارتباطی، خب من دیگه دوست ندارم با تو ارتباطی داشته باشم: در دنیای واقعی، به همین سادگی نیست که دکمه block را فشار بدهید و دیگه اثری از آن شخص در زندگی شما نباشد. فناوری‌های نو روش ارتباط ما خیلی تغییر داده‌اند. تا به حال شده است وقتی یک کتاب چاپی یا مطلب جالب را در روزنامه می‌خوانید پایین صفحه به سبک گوگل ریدر دنبال دکمه share باشید؟ البته این مساله فقط درباره وب نیست. از چند سال پیش به این طرف فکر نمی‌کنید sms جای مکالمه تلفنی با دوستانتان را گرفته؟
• سرسری خواندن: وقتی دوستان آنلاین زیادی داشته باشید با حجم زیادی از محتوا مواجه می‌شوید که دوستان شما تولید کرده‌اند یا به اشتراک گذاشته‌اند و شما از ترس از دست دادن حتی یک مورد جالب/مفید/سرگرم کننده دوست دارید همه‌شان را مرور کنید. آیا شما هم مثل من این وسواس را پیدا کرده‌اید که آیتم‌های خوانده نشده گوگل ریدرتان همیشه صفر باشد؟ وقتی بخواهید تعداد زیادی مطلب را بخوانید و در مورد share کردن یا reply کردن یا comment گذاشتن یا افزودن به favorites یا هر اکشن دیگری تصمیم بگیرید، یواش یواش می‌بینید که به سرسری خواندن عادت کرده‌اید و اصلاً حوصله خواندن متن‌های طولانی را ندارید. دیگر نمی‌توانید یک کتاب قطور را با حوصله بخوانید و به دنبال این هستید که با خواندن تصادفی بخش‌هایی از این پست من، هر چه زودتر به پیام آن برسید! این یک خطر بزرگ است. توصیه می‌کنم حتماً وقت بگذارید و مقاله آنچه اینترنت بر سر مغزهای ما می‌آورد را مطالعه کنید.

ادامه دارد…

من اصل وب 2 هستم!

دوستی در فرندفید، آمده و فید بیشتر از 50 تا سایت که در آن‌ها اکانت دارد را به پروفایلش اضافه کرده (حتی بیشتر از مزیدی)، آن هم اکانت‌هایی که بیشترشان برای تست ساخته شده‌اند و از آخرین زمان استفاده از آن‌ها ماه‌ها گذشته. واقعیت این است که سرویس‌های مورد استفاده کاربران در ایران خیلی نیستند. دلیلش هم روشن است: سرعت اتصال پایین و فیلترینگ باعث می‌شود که سایت‌هایی که صرفا محتوای متنی و حداکثر تصویری دارند بیشتر مورد توجه باشند. سایت‌های ویدئویی یا سرویس‌هایی که برای استفاده از آن‌ها نیاز به اینترنت واقعاً پر سرعت هست کاربران ایرانی کمتری دارند.

چیزی که این وسط برایم جالب است زمانی است که کاربران ایرانی صرف استفاده از این سرویس‌ها می‌کنند (شاید خوب باشد کمانگیر که به تجزیه و تحلیل فعالیت‌های وبی علاقه دارد، پروژه‌ای هم در این مورد تعریف کند) دوست دارم بدانم کاربرانی که روزانه تعداد زیادی آیتم را در گوگل ریدر شیر می‌کنند. از راه‌های مختلف کلی تویت می‌فرستند و به مطالب ده‌ها نفری که در تویتر فالو می‌کنند پاسخ می‌دهند. به فرندفید می‌روند و ده‌ها آیتم را می‌خوانند و لایک می‌زنند و نظر می‌دهند، چت می‌کنند، به فیس بوک می‌روند و پروفایلشان را آپدیت می‌کنند. وبلاگ می‌نویسند و در چندین و چند سرویس وب 2 دیگر فعالیت می‌کنند این همه وقت را از کجا می‌آورند؟ مسلماً این طور نیست که افراد این‌قدر وقت آزاد برای انجام این فعالیت‌ها داشته باشند و بخشی از این وقتی که صرف وب 2 ای بودن می‌شود از زمان استراحت/کار/تحصیل/تفریح افراد کم می‌شود ولی چرا؟ در قبال این همه فعالیت مجازی، حضور در همه صحنه‌ها، دیده شدن‌ها و خوانده شدن‌ها چه چیزی نصیب افراد می‌شود که این چنین مشتاقانه برای سرگرمی‌های وب 2 زمان می‌گذارند؟ همه می‌دانیم که در ایران پول در آوردن از این‌طور کارها فعلاً خیلی عملی نیست، پس

چیزی که می‌خواهم بگویم این است که فکر می‌کنم بعضی مرز دنیای حقیقی و مجازی را گم کرده‌اند.

ادامه دارد…

iDevCenter

iDevCenter یکی از قدیمی‌ترین سایت‌های آموزشی مرتبط با برنامه‌نویسی و طراحی وب به تازگی با نسخه جدیدش برگشته.

شاید بتوان iDevCenter را نخستین سایت آموزشی فارسی با رویکرد وب 2 نامید، چون دیگر به سبک سایت‌های قدیمی آموزشی خبری از بخش مقالات و اخبار نیست. به جای آن دو بخش ویکی‌ها و لینک‌ها اضافه شده‌اند که اولی کارکردی مشابه سایر ویکی‌ها و دومی با سیستم رای گیری، عملکردی مشابه سایر سیستم‌های اشتراک لینک اجتماعی را دارد. امکان برچسب گذاری برای محتوا هم به دسته‌بندی بهتر و سادگی مرور نوشته‌ها کمک بسیاری کرده است. توضیح خوبی درباره نسخه جدید سایت iDevCenter رو در اینجا می‌توانید بخوانید.

برای سهیل رشیدی و دیگر دوستانی که در راه‌اندازی مجدد این سایت خوب نقش داشته‌اند آرزوی موفقیت می‌کنم.

سیستم عامل وبی

برنامه‌نویسی وب روز به روز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. این روزها دیگر وقتی از برنامه‌نویسی وب صحبت می‌کنیم، منظور فقط درست کردن یک وب‌سایت نیست. امروز ما تولید کننده برنامه‌های تحت وب هستیم. به عنوان مثال من در یاهو، جیمیل و لایو اکانت دارم. می‌توانم برای ارتباط نرم‌افزارهای مسنجر هر یک از این سه سرویس را جداگانه روی سیستم عامل دسکتاپم نصب کنم ولی راه بهتری هست: استفاده از سرویس‌هایی مثل meebo که به کمکشان خیلی راحت می‌شود به اکانت‌های مختلف دسترسی پیدا کرد. نمونه خوب دیگر desktop two هست. با جادوی ای‌جکس و فلش در این سیستم عامل وبی می‌توانید فایل‌هایتان را آپلود کنید، موسیقی گوش کنید، ایمیل‌هایتان را بخوانید، چت کنید، وبلاگ بنویسید یا فیدهایتان را مرور کنید و … به این نمونه‌ها اضافه کنید ابزارهای آنلاین ویرایش و خلق تصاویر یا نرم‌افزارهای وبی آفیس برای ساخت سندهای مختلف متنی یا ارائه‌ها و صفحه گسترده‌ها. 

نتیجه؟ روزی را خواهیم دید که سیستم عامل کامپیوترهای شخصی صرفا به یک واسط برای اتصال به شبکه تبدیل شده و همه سرویس‌ها و احتیاجات کاربران از طریق سیستم عامل‌های تحت وب تامین شوند. البته در این راه مشکلاتی هم وجود دارند. سرعت اتصال یکی از مهم‌ترین آنهاست. مسلما تحقق چنین رویایی با dial up یا ADSL 128K امکان‌پذیر نیست، ضمن اینکه قطع احتمالی ارتباط می‌تواند باعث بروز مشکلات زیادی برای کاربران شود. مشکل بعدی که البته بیشتر یک چالش فنی است این است که اصولا قابلیت اعتماد و ظرفیت سرویس‌دهی سرورهای موجود چقدر است؟ اگر قرار باشد میلیون‌ها نفر تمامی کارهای دیجیتالی‌شان را از طریق سیستم عامل‌هایی که تحت وب هستند انجام بدهند تا چه اندازه می‌توان روی سرورها حساب باز کرد؟ خوشبختانه معماری موجود شبکه به گونه‌ای است که می‌توان از توان پردازشی میلیون‌ها کامپیوتر برای انجام چنین کارهایی استفاده کرد. نکته مهم دیگر تضمین امنیت اطلاعات و حریم خصوصی کاربران است، حتی اگر بتوان روزی را متصور شد که مشکل ارتباط و نیز قابلیت اطمینان حل شده باشد، امنیت داده‌ها و نیز حریم خصوصی کاربران همچنان به عنوان یک مشکل بزرگ باقی می‌ماند.
این بحث ادامه خواهد داشت.

 

برنامه‌نویسی آنلاین

CodeIDE یک سایت آنلاین برای برنامه‌نویسی است که در آن می‌توانید کدهای خود را به زبان‌هایی مثل Pascal, Basic, C++, Perl, JavaScript و اسمبلی و … بنویسید و اجرا کنید و خروجی را هم ببینید. CodeIDE حتی یک Command Prompt آنلاین هم دارد!

Editor آنلاین این سایت قابلیت ذخیره فایل سورس، باز کردن فایل یا پروژه، undo , redo و جستجو و … را هم دارد. همچنین به صورت آنلاین می‌توانید با دیگر کاربران سایت چت کنید.
سایت‌های مثل CodeIDE برای مواقعی که کامپایلر/مفسر لازم برای اجرای کدهای نوشته شده در دسترس نیست خیلی مفید هستند، مثل روز تحویل پروژه که می‌خواهید پروژه دوستتان را عوض کنید و به نام خودتان به استاد تحویل بدهید، سورس را برمی‌دارید، می‌روید کافی‌نت دانشکده، بقیه‌اش هم خیلی زمان‌بر نیست (:

Browsershots

امروزه برای وب‌گردی مرورگرهای مختلفی وجود دارند. یکی از وظایف طراحان وب این است که وب‌سایت‌ها را با رعایت استانداردهای طراحی وب طوری ایجاد کنند که در مرورگرهای مختلف یکسان دیده شوند. معمولا نرم‌افزارهای مرتبط با طراحی وب گزینه‌ای برای نمایش وب سایت در رزولویشن‌های مختلف با استفاده از یکی دو مرورگر دارند.

سایت Browsershots این امکان را به طراحان وب می‌دهد که سایت خود را از نظر نمایش در مرورگرهای مختلف تست کنند. Browsershots در واقع یک سرویس آنلاین رایگان و اپن سورس است که آدرس اینترنتی که شما به آن می‌دهید را در سه سیستم عامل لینوکس، ویندوز و مک و در نسخه‌های مختلف مرورگرهای مثل Firefox, IE , Safari ,  Opera, Konqueror, Epiphany , Galeon ,Iceweasel و چندین مرورگر دیگر روی تعدادی سیستم توزیع شده (distributed computers) چک می‌کند و نتیجه را در قالب تصویر به شما نشان می‌دهد. شما همچنین می‌توانید نمای سایت خود را در رزولویشن‌ها و عمق رنگ‌های مختلف، یا با فعال/غیرفعال بودن جاوا اسکریپت و جاوا و فلش مشاهده کنید.

از آنجایی که Browsershots یک پروژه اپن سورس هست می‌توانید مستندات آن را ببینید و سورس آن را هم دانلود کنید.